HỌC ĐẠI HỌC RA VẪN THẤT NGHIỆP


Nhận được email của một báo điện tử hỏi về quan điểm cá nhân tôi về câu chuyện tăng thất nghiệp, làm trái ngành trái nghề, bài toán hướng nghiệp và sự chuyển dịch một lượng lớn các bạn sang công việc xe ôm công nghệ Uber, Grab với con số 80% là sinh viên thất nghiệp, tôi xin phép đưa ra những nhận định như sau.

Theo tôi, đầu tiên chúng ta sẽ đả thông từng góc cạnh của vấn đề. Và đầu tiên là vấn đề tại sao học đại học lại thất nghiệp nhiều?

Với tôi thì điều này rất dễ hiểu và tôi đã có những bài viết chỉ rõ vấn đề này. Tôi tóm lược lại thì cần phải nhận định rõ vai trò của Đại học trong nền kinh tế, đây là nơi đào tạo ra nguồn lao động có tính chất thiên hướng nghiên cứu, tính toán và xử lý các công việc ở quy mô lớn, vĩ mô. Vai trò của Cao đẳng là đào tạo ra nguồn lao động trình độ cao phục vụ đầu công việc cơ bản và phổ thông có liên quan đến công nghệ. Các chương trình học nghề đào tạo ra nguồn lao động có tính chất thiên hướng sử dụng tay chân lành nghề.

Và nguyên nhân của mọi nguyên nhân đó chính là nước ta đang trong giai đoạn đầu phát triển, nền kinh tế thơ sơ vừa và nhỏ vậy nên lượng nhu cầu cao nhất hiện là lượng người lao động lành nghề giỏi, sản xuất và triển khai các sản phẩm, tiếp theo đó là những trình độ cỡ Cao đẳng thông thạo tin học văn phòng, kỹ năng xử lý giấy tờ và sử dụng công cụ phần mềm, còn nghiên cứu mới và các mô hình lớn có nhu cầu thấp nhất.

Nhưng phân bổ thì theo sĩ diện gia đình, phụ huynh, cá nhân học sinh, định hướng hướng nghiệp có dấu hiệu không rõ ràng, đẩy nhu cầu học đại học lên quá cao và xã hội không cần thiết đến. Nhu cầu cao dẫn đến lượng cung trường đại học mọc ra phục vụ nhiều lại càng dẫn đến thiếu hụt cho các mảng dạy nghề và cao đẳng cần thiết.

Tư duy định hình sai lầm khi đánh giá học nghề thấp hơn cao đẳng và thấp hơn đại học cũng là nguyên nhân về tư tưởng áp lực cho gia đình và các học sinh khi xác định con đường. Chúng ta nên tư duy học đại học giống học bay, học cao đẳng giống học leo cây và học nghề giống học bơi, một con chim biết bay không nên so sánh nó giỏi hơn một con cá biết bơi hay một con khỉ biết leo cây.
Học nghề, học cao đẳng, học đại học nên căn cứ theo thế mạnh bản thân.

Và khi lượng cung từ đại học ra nhiều mà lượng cầu thấp thì dẫn đến làm trái ngành trái nghề là chuyện đương nhiên.

Đơn cử một sinh viên đại học có thể tính được phương trình chuyển động của 1 electron quay hạt nhân hoặc quay quanh trục của chính nó, điều này rất quan trọng ở những ngành nghiên cứu và vật lý hạt nhân nguyên từ nhưng ở nền kinh tế thô sơ vừa và nhỏ thì một người học nghề có thể sửa một chiếc tivi, điện thoại, điều hoà, tủ lạnh,… lại cần thiết hơn rất nhiều.

Mỗi kiến thức đều quan trọng và có vai trò trong lĩnh vực riêng, vứt anh chàng sinh viên đi sửa tủ lạnh là tịt nhưng nếu yêu cầu cậu học nghề đi tính toán về hạt nhân nguyên tử thì thật là đánh đố.

Vậy nên kiến thức không sai, do chúng ta chọn sai.

Doanh nghiệp cần kỹ năng cơ bản của Cao đẳng, học nghề rất nhiều nhưng không có. Đội ngũ tư duy nghiên cứu hàn lâm đại học thì lại dư thừa nhiều, mang về lại đào tạo lại các kỹ năng cơ bản từ đầu vì những thứ các bạn có doanh nghiệp lại chưa đủ tầm để cần.

Chọn sai rồi thì xã hội dịch chuyển nguồn lao động sang Uber Grab cũng hoàn toàn theo quy luật cung cầu của thị trường. Gần như chúng ta khó có thể cấm đoán mà đơn giản đó là công việc mà họ làm được và tạo được thu nhập hài lòng, chỉ có đến khi họ không hài lòng nữa và có sự lựa chọn tốt hơn thì họ sẽ tự khắc dịch chuyển sang nghề mới.

PV hỏi: Nhiều người quan điểm, học ĐH rồi làm văn phòng hay chạy xe ôm thì bản chất cũng chỉ là người làm thuê, cho nên làm gì không quan trọng, miễn sao đảm bảo được cuộc sống, anh nghĩ sao về quan điểm đó? Quan điểm của anh như thế nào?

Một công việc được tự do về thời gian, thu nhập ổn, giải quyết được những mưu sinh cuộc sống, nếu đúng như tư duy thông thường thì chẳng có vấn đề gì về chuyện làm nghề xe ôm công nghệ cả.

PV hỏi: Một số ý kiến nói rằng sinh viên mà chỉ chăm chăm lái xe Grab, Uber là đang làm đất nước thụt lùi khi phụ thuộc vào nền tảng công nghệ nước ngoài, không chịu tư duy kiếm việc làm và khởi nghiệp, anh nghĩ sao về điều đó?

Tôi nghĩ rằng các bạn sinh viên đang chạy xe ôm công nghệ đều có những dự tính trong đầu rằng trước sau gì cũng sẽ phải chuyển sang một nghề khác, một sự nghiệp khác chỉ là ý thức thực hiện của các bạn là như nào thôi chứ tôi không cho rằng các bạn ấy quan điểm sẽ chạy xe ôm thành nghề chính của cuộc đời.

PV hỏi: Anh có lời khuyên gì cho các bạn?

Tôi vẫn hay nói với học trò của mình rằng “nếu không làm gì dài hạn thì mưu sinh là vô nghĩa”. Mong rằng các bạn thanh niên có thể nắm vững được tư duy này ở giai đoạn tuổi trẻ, hằng ngày mưu sinh nhưng phải dành thời gian cho một sự nghiệp dài hạn chứ không nên đắm chìm trong mưu sinh đó.

PV hỏi: Từ thành công và những khó khăn đã trải qua, anh có lời khuyên gì cho những bạn trẻ muốn học khởi nghiệp theo mình?

Tôi chỉ muốn nhấn mạnh một điều là học đại học, cao đẳng, học nghề là học để trở thành nguồn lao động, học để làm được việc ở một vị trí trong một doanh nghiệp, ngay cả những cái tên mĩ miều như quản trị doanh nghiệp thì cũng là một đầu việc trong doanh nghiệp đó là đầu việc quản trị. Còn khởi nghiệp và làm chủ thì các bạn cần trang bị nhiều kiến thức và kỹ năng khác nữa, nguyên cái bằng đại học mới nhô lên khỏi mặt đất chút thôi.

Khởi nghiệp giống như đẻ ra một con voi, trong đó bạn là voi mẹ, còn bối cảnh xã hội là voi bố. Kinh doanh là nuôi lớn con voi đó lên, làm thuê là các đầu việc chi tiết cho ăn, kì cọ, vệ sinh chân, tai, đuôi, và có cả việc hót phân cho voi nữa.

Nguyễn Minh Ngọc ™